Krutyń jest turystyczną miejscowością położoną na Mazurach – w środku Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Przepływająca przez Krutyń rzeka Krutynia znana jest z organizowanych na niej spływów kajakowych. We wsi znajduje się wiele zabytkowych, drewnianych chałup, głównie z początku XX w. W dawnej stodole z końca XIX w. mieści się poczta. We wsi znajduje się siedziba Mazurskiego Parku Krajobrazowego oraz małe muzeum przyrodnicze. W latach 1951-1957 w Krutyni mieszkał Karol Małłek (1898-1969), działacz mazurski, pisarz, folklorysta).

Krutyń – historia miejscowości

Krutyń – wieś położona w romantycznej okolicy nad rzeką Krutynią, od której zapożyczyła swoją nazwę. Rzekę nazywano wcześniej „Crotin, Krutina” co oznaczać miało w języku pruskim „rzekę wartką i krętą”. Zaczątek miejscowości stanowiła stanica myśliwska postawiona za czasów Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego, Fryderyka Wettyna, około 1500 roku. Nieprawdziwą informacją jest jakoby Krutyń powstała za czasów Wielkiego Mistrza Zakonu Krzyżackiego Fryderyka z Miśni. Fryderyk z Miśni żył na przełomie XIV i XV wieku oraz nigdy nie był Wielkim Mistrzem Zakonu Krzyżackiego. Stanicę później przebudowano na zameczek myśliwski, który w 1527 roku służył księciu Albrechtowi za schronienie w czasach panującej w Prusach dżumy. Zameczek ten figuruje na mapie Prus Caspara Henneberga z 1576 roku. Następnie przebywał w nim w latach dwudziestych XVII stulecia elektor branderburski i książę pruski, Jerzy Wilhelm, w czasie wielkich łowów w okolicznej puszczy. O istnieniu zameczku w Krutyni wspominano jeszcze w 1674 roku.

Około 1651 roku zameczek był siedzibą nadleśniczego, do którego należał nadzór wszystkich lasów państwowych w obwodzie starostwa sześcieńskiego. Podlegało mu czterech wartowników: w Kosewie, Kiełbonkach, Marcinkowie i Prusinowie. W tym okresie wzmogła się intensywna eksploatacja puszczy w celu pomnożenia dochodów książęcych. Powstały liczne smolarnie, dziegciarnie, budy potażowe. Obok siedziby nadleśniczego powstała niewielka osada robotnicza.

Osada Krutyń

Osada Krutyń była w 1785 roku nadal siedzibą władz leśnych. Liczyła 16 domów, w 1815 roku – 27 domów i 151 osób, zaś w 1838 roku – 50 domów i 319 mieszkańców. W 1874 roku Krutyń wydzielono spod dotychczasowej administracji leśnej, wieś stała się samoistną gminą polityczną. Zabudowa wsi uformowała sie w kształcie nieregularnego skupiska po lewej stronie rzeki, podczas gdy nadleśnictwo pozostało na jej prawym brzegu, tam gdzie kiedyś stała stanica myśliwska.

Okolica Krutyni

Ikolica Krutyni należy do najpiękniejszych zakątków klimatycznych i letniskowych Mazur. Dzięki właśnie tym walorom wieś zawdzięcza swój rozwój. Przed Drugą Wojną Światową były tutaj cztery pensjonaty, a oprócz tego turyści i letnicy zatrzymać się mogli w licznych kwaterach prywatnych.

Pierwszą szkołę założono przed 1740 rokiem w budynku drewnianym, w 1818 roku uczęszczało do niej 40 dzieci. W 1935 roku była tu trzyklasowa szkoła, która mieściła się w gmachu murowanym. Dwóch nauczycieli uczyło w niej 120 dzieci, w tej liczbie również dzieci z Krutyńskiego Piecka i Zielonego Lasku. Krutyń należała początkowo do parafii w Nawiadach, od 1846 do Ukty. W roku 1939 liczyła 436 mieszkańców, na koniec 1999 roku 324 mieszkańców. Za mostem, po prawej stronie znajduje się budynek (dawne nadleśnictwo Krutyń), w którym w 1963 r. zatrzymał się noblista John Steinbeck. Przed budynkiem Szkoły Podstawowej w Krutyni znajduje się głaz narzutowy z tablicą poświęconą Karolowi Małłkowi, działaczowi i pisarzowi mazurskiemu, który mieszkał w Krutyni.

Mapa Krutyni

[geo_mashup_map]
Mapa Krutyni